HOẠI TỬ VÔ MẠCH (hay VÔ KHUẨN) CHỎM XƯƠNG ĐÙI

Hoại tử vô khuẩn (còn gọi là vô mạch) chỏm xương đùi là một bệnh thoái hóa hay gặp ở nam hơn ở nữ. Kết quả điều trị bắng Tây Y không khả quan, cuối cùng là thay khớp háng. Tôi dịch một bài báo, tuy đăng đã lâu (cũ người mới ta), hy vọng giúp ích cho những người mắc bệnh này mà chưa phải thay khớp! Bổ thận kiện cốt thang điều trị 52 trường hợp hoại tử vô mạch chỏm xương đùi. Tác giả: Nguyễn Thành Quần (阮成群), Lưu Hưng Tài (刘兴才), Lý Quang Minh(李光明) Đăng trên Tạp chí Diễn đàn Quốc Y, kỳ 4, quyển 19, tháng 7 năm 2004. Từ năm 2001 đến năm 2003, chúng tôi đã điều trị 52 trường hợp hoại tử vô mạch chỏm xương đùi bằng Bổ Thận Kiện Cốt thang, đạt được kết quả khả quan. Báo cáo tóm tắt như sau. 1. Dữ liệu lâm sàng 1.1 Dữ liệu chung Trong số 52 trường hợp này, có 36 nam và 16 nữ; độ tuổi từ 18 đến 45 tuổi, tuổi trung bình là 28,5 tuổi; 28 trường hợp bị bệnh bên trái, 15 trường hợp bên phải và 9 trường hợp cả hai bên; 11 trường hợp có tiền sử chấn thương khớp háng, 15 trường hợp có tiền sử nghiện rượu nặng lâu dài, 16 trường hợp có tiền sử sử dụng hormone lâu dài và 10 trường hợp không rõ nguyên nhân. Theo phân loại giai đoạn Ficat, có 7 trường hợp ở giai đoạn I, 17 trường hợp ở giai đoạn IIA, 13 trường hợp ở giai đoạn IIB, 9 trường hợp ở giai đoạn III và 6 trường hợp ở giai đoạn IV; thời gian từ khi khởi phát đến khi khám bệnh từ 6 tháng đến 3 năm, thời gian bị bệnh trung bình là 1,5 năm. 1.2 Bệnh trạng: Tất cả bệnh nhân trong số này đều có triệu chứng đau hông khu trú, hạn chế gập và duỗi khớp, chủ yếu là hạn chế dạng và xoay trong. Cơn đau tăng lên khi gập và khép hông, kèm theo hiện tượng ngắn chi. Cơn đau trầm trọng hơn sau khi gắng sức, kèm theo đau nhức và yếu ở vùng lưng dưới và đầu gối, chóng mặt và ù tai, mất ngủ và mơ màng. Lưỡi nhợt nhạt, mạch huyền trì hoặc tế sáp. 1.3 Dữ liệu cận lâm sàng Kết quả chụp X-quang cho thấy có các mảnh xương chết và những thay đổi dạng nang ở mặt trước bên của chỏm xương đùi, với mức độ xẹp chỏm xương đùi khác nhau. Chụp xạ hình xương cho thấy một dải nổi lên bao quanh vùng giảm hoạt độ phóng xạ. 2.Phương pháp điều trị Công thức cơ bản là Bổ Thận Kiện Cốt thang: Sinh Hoàng kỳ 15g, Đương quy 10g, Tục đoạn 10g, Đỗ trọng 10g, Ngưu tất 10g, Đào nhân 9g, Hồng hoa 8g, Xích Thược 10g, Cam thảo 6g. Gia giảm: Đối với đau dữ dội, thêm Huyền hồ, Hương phụ mỗi vị 9g; Đối với tình trạng khớp hạn chế vận động, thêm Nhũ hương, Một dược mỗi vị 10g; Đối với hoại tử xơ hóa rõ rệt trên phim X-quang, thêm Tam lâu, Nga truật mỗi vị 10g; Đối với loãng xương và thay đổi dạng nang rõ rệt, thêm Cốt toái bổ, Bổ cốt chỉ mỗi vị 10g. Mỗi ngày dùng một thang, cho 800ml nước, ngâm trong 20 phút, đun nhỏ lửa. Sắc hai lần, trộn đều và thu được 400ml nước sắc. Uống hai lần mỗi ngày, sáng và tối, một tháng là một liệu trình. 3.Kết quả điều trị 3.1 Tiêu chí hiệu quả: Rất tốt: Không đau hông hoặc khập khiễng; X-quang cho thấy sự phục hồi hoàn toàn của xương hoại tử và sự xuất hiện trở lại của cấu trúc xương. Tốt: Thỉnh thoảng đau hông nhẹ, khập khiễng không đáng kể; X-quang cho thấy hầu hết xương hoại tử còn nguyên vẹn, và chỏm xương đùi không bị xẹp trở lại. Khá: Đau hông nhẹ và khập khiễng; X-quang cho thấy sự phục hồi chậm của xương hoại tử, và chỏm xương đùi không bị xẹp trở lại. Kém: Đau hông và khập khiễng vẫn tiếp diễn; X-quang cho thấy không có dấu hiệu phục hồi xương hoại tử, và chỏm xương đùi tiếp tục bị xẹp. 3.2 Kết quả điều trị Trong số 52 trường hợp này, thời gian theo dõi dao động từ 3 tháng đến 2 năm. Kết quả rất tốt ở 17 trường hợp, tốt ở 26 trường hợp, khá ở 7 trường hợp và kém ở 2 trường hợp, với tỷ lệ hiệu quả tổng thể là 96,2%. 4. Thảo luận Hoại tử vô mạch chỏm xương đùi là một quá trình bệnh lý do nhiều yếu tố gây ra, dẫn đến suy giảm tuần hoàn máu ở đầu xương đùi, gây chết các tế bào xương, tế bào tủy xương và tế bào mỡ. Hiện nay, trong Y học cổ truyền, bệnh này được xếp vào loại "ăn mòn xương". Nguyên nhân chính là do chấn thương, tác nhân gây bệnh từ bên ngoài, thiếu hụt bẩm sinh và căng thẳng tinh thần, dẫn đến suy gan thận và ứ huyết. Vì thận điều tiết xương và sản sinh tủy, gan điều tiết gân, nên suy gan thận dẫn đến suy dinh dưỡng gân và xương. Xương là khung, gân tạo độ cứng; gân liên kết xương và tạo điều kiện cho chuyển động khớp. Nếu gân và xương không hoạt động bình thường, sự gập duỗi khớp sẽ bị hạn chế. Tuần hoàn máu và khí kém dẫn đến đau, gây đau khớp, nuôi dưỡng xương kém và cuối cùng là hoại tử xương do cạn kiệt tủy xương. Bổ thận kiện cốt thang sử dụng các loại thảo dược như Tục đoạn, Đỗ trọng và Ngưu tất để bổ gan thận, tăng cường gân cốt; Đào nhân, Hồng hoa và Xích Thược để hoạt huyết và tiêu huyết ứ; Sinh Hoàng kỳ và Đương quy để bổ khí, dưỡng huyết; và Cam thảo để điều hòa tác dụng của các loại thảo dược khác. Dựa trên lý thuyết y học cổ truyền về "thận chi phối xương và sản sinh tủy" và "không tiêu huyết ứ thì xương mới không thể phát triển", bài thuốc này cải thiện tuần hoàn máu cục bộ, giảm đau và thúc đẩy phục hồi chức năng khớp bằng cách hoạt huyết và tiêu huyết ứ. Hơn nữa, các loại thảo dược bổ thận và tăng cường sức khỏe xương khớp có thể ngăn ngừa hoại tử xương, thúc đẩy phục hồi xương và ngăn ngừa xẹp đầu xương đùi, từ đó đạt được hiệu quả điều trị toàn diện. Ngoài ra, cần lưu ý những điều sau trong quá trình điều trị: ① Kiểm soát cân nặng của bệnh nhân, sử dụng nạng và giảm tải trọng cũng như mức độ hoạt động để giảm áp lực lên khớp háng. ② Bệnh nhân lớn tuổi có khả năng phục hồi xương kém và khả năng dung nạp thuốc giảm; do đó, cần giảm liều lượng thuốc. ③ Theo dõi thường xuyên rất quan trọng để tránh việc chịu tải trọng quá sớm sau khi các triệu chứng thuyên giảm, điều này có thể dẫn đến xẹp chỏm xương đùi. Ý kiến của người sưu tầm và dịch: Hoại tử vô mạch chỏm xương đùi còn được gọi là Hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi. Tôi dịch đúng nghĩa trong bài và thấy từ “vô mạch” nói lên nguyên nhân, hay hơn là từ “vô khuẩn” nói lên hiện tượng. Tôi tìm được 2 bài báo nữa cũng dùng Bổ thận kiện cốt thang điều trị hoại tử vô mạch chỏm xương đùi, nhưng chọn dịch bài này vì bài thuốc đơn giản, phần gia giảm viết chi tiết, hiệu quả cao, tuy kích thước mẫu không lớn (số lượng bệnh nhân tham gia không đông) và không có đối chứng. Hai nghiên cứu kia tuy có kích thước mẫu lớn, nhưng kết hợp với thuốc tây, bài thuốc phức tạp hơn nhưng kết quả kém hơn. Ngoài kết luận Bổ thận kiện cốt thang có tác dụng tốt trong điều trị hoại tử vô mạch chỏm xương đùi, điều mà 2 bài báo kia cho chúng ta biết thêm là những bệnh nhân tổn thương nhẹ (độ I và II) hồi phục tốt hơn những bệnh nhân nặng; tức là điều trị càng sớm càng tốt. Nghiên cứu này là nghiên cứu định hướng, giúp chúng ta hướng điều trị chứ không hướng dẫn điều trị cụ thể. Để điều trị bệnh hoại tử vô mạch chỏm xương đùi, tùy mức độ tổn thương lúc bắt đầu điều trị và tùy sự đáp ứng của từng bệnh nhân mà thời gian điều trị sẽ ngắn, dài khác nhau, không thể ai cũng chỉ điều trị 1 tháng. Theo tôi, liệu trình 1 tháng là quá ngắn với đại đa số bệnh nhân. Viết cho những bạn lần đầu dùng thuốc sắc! Nên rửa sạch thuốc trước khi sắc! 2 lần đầu, rửa nhanh, chỉ khoảng 20 giây mỗi lần; lần thứ ba thì rửa kỹ. Nhớ giã nhuyễn hạt đào (Đào nhân) trước khi sắc. PS: Tôi có ý định sẽ nói về điều trị Hội chứng buồng trứng đa nang bằng Đông Y. Nếu các bạn muốn đọc thì cho ý kiến! BS Lâm Hữu Hòa