HỘI CHỨNG BUỒNG TRỨNG ĐA NANG (PCOS) nay là HỘI CHỨNG ĐA RỐI LOẠN NỘI TIẾT, CHUYỂN HÓA, BUỒNG TRỨNG

PCOS nay đổi tên thành PMOS: Ngày 12/5/2026, tại Hội nghị Nội tiết châu Âu tổ chức ở Praha (Cộng hòa Séc), cộng đồng nội tiết học quốc tế đã công bố quyết định: Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) sẽ được đổi tên thành: PMOS Polyendocrine Metabolic Ovarian Syndrome (Hội chứng đa rối loạn nội tiết chuyển hóa buồng trứng). Việc đổi tên PCOS (Polycystic Ovary Syndrome – Hội chứng buồng trứng đa nang) thành PMOS (Polyendocrine Metabolic Ovarian Syndrome – Hội chứng đa rối loạn nội tiết chuyển hóa buồng trứng) không chỉ là là thay đổi tên gọi. Đó là sự đính chính công khai về một sự hiểu lầm kéo dài. Nó cho bệnh nhân biết rằng tình trạng này không chỉ đơn giản là các u nang. Nó nhắc nhở các bác sĩ lâm sàng (Tây Y) cần suy nghĩ toàn diện về hormone, quá trình trao đổi chất, chức năng buồng trứng và sức khỏe lâu dài. Và nó cho hệ thống y tế biết rằng các vấn đề sức khỏe của phụ nữ cần những tên gọi chính xác, tôn trọng và hữu ích. Tôi sưu tầm và đọc được hơn 100 tài liệu Trung Y nói về quan điềm của Trung Y và các công trình nghiên cứu các bài thuốc Đông Y điều trị PCOS. Những kiến thức tôi nhận thức được xin tóm tắt như sau: Dù là PCOS hay PMOS thì cũng đều không có trong tên gọi bệnh lý Đông Y, nhưng các biểu hiện lâm sàng của nó nằm trong phạm vi các bệnh như "chậm kinh", "kinh nguyệt ít", "vô kinh thứ phát", "vô sinh" và "rong kinh" trong y học cổ truyền. Từ góc độ phì đại đa nang của buồng trứng, nó cũng có thể được phân loại là "khối u ở bụng". Mặc dù chưa có sự thống nhất về cách phân chia thể loại để làm cơ sở cho điều trị, nhưng các tác giả của các công trình nghiên cứu, về cơ bản, đều thống nhất: cơ chế bệnh sinh cuả PCOS là do bệnh lý ở thận, tỳ và can; mà thận hư là cơ chế bệnh sinh cơ bản của PCOS, và các yếu tố bệnh lý chủ yếu là đàm thấp, khí trệ và huyết ứ. Trong số các bệnh nhân PCOS trong độ tuổi sinh sản, những người mắc hội chứng thận hư chiếm tỷ lệ lớn, thường đi kèm với đàm thấp, huyết ứ, khí trệ. Có nhiều thể PCOS. Các thể phổ biến nhất liên quan đến hội chứng thận hư ở PCOS là thận hư kèm đàm thấp, thận hư kèm ứ trệ gan và thận hư kèm huyết ứ. Có ít bệnh nhân chỉ có triệu chứng thận hư đơn thuần. Họ được chia thành loại thận hư, loại thận âm hư và loại thận dương hư. Hội chứng thận hư ở PCOS thường biểu hiện là vô sinh sau hôn nhân lâu năm, kinh nguyệt thưa hoặc vô kinh, kinh nguyệt không đều, lượng kinh ít, đau thắt lưng và đầu gối, chóng mặt và ù tai. Các loại hội chứng thận hư khác nhau có biểu hiện lâm sàng khác nhau. Nếu là do thận khí hư, máu kinh sẽ nhạt màu và loãng, ham muốn tình dục thấp. Nếu là do thận âm hư, kinh nguyệt sẽ có màu đỏ và đặc, thân thể gầy yếu, nổi mụn trên mặt và trán, lòng bàn tay và lòng bàn chân nóng (ngũ tâm phiền nhiệt), lưỡi đỏ, rêu lưỡi mỏng, mạch tế sác. Nếu là do thận dương hư, dịch âm đạo sẽ trong và loãng, lượng nhiều, thân thể tương đối béo, nước tiểu trong và nhiều, phân lỏng, lưỡi nhạt, rêu lưỡi trắng, mạch trầm tế nhược. Nếu còn có thêm đàm thấp, kinh nguyệt sẽ nhạt và dính, dịch âm đạo trong và loãng, thân thể béo phì, rậm lông, ngực bụng to, tinh thần mệt mỏi, chân tay yếu ớt, lưỡi nhạt mầu và to, có vết răng ở hai bên, mạch trầm hoạt. Nếu có thêm ứ trệ gan, kinh nguyệt sẽ không đều, kinh nguyệt có cục máu đông, ngực căng tức trước kỳ kinh, đau bụng kinh, tinh thần chán nản, dễ cáu gắt và dễ nổi giận, mạch huyền. Nếu có thêm ứ huyết, kinh nguyệt sẽ có màu tím sẫm kèm cục máu đông, đau bụng khu trú, sắc mặt xỉn màu, rậm lông, nổi mụn trên mặt và trán, lưỡi tím sẫm có vết bầm tím và chấm xuất huyết, mạch trầm, huyền sáp. Khoảng 40 đến 50% bệnh nhân có bệnh PCOS khởi phát vào tuổi dậy thì. Khoảng một nửa số này không béo phì. Đại đa số bệnh nhân không béo phì, lúc phát bệnh là học sinh, sinh viên, chịu nhiều áp lực trong cuộc sống. Với Đông Y, đây là những bệnh nhân thuộc thể (thận hư) can khí uất. Theo Tây Y, bệnh chủ yếu ở trục dưới đồi-tuyến yên-buồng trứng. Theo thống kê của Bệnh viện Từ Dũ, có đến 4/5 số bệnh nhân PCOS là thể béo phì. Với Đông Y, đây là những bệnh nhân thuộc thể (thận hư) đàm thấp, tức tỳ hư nổi trội. Theo Tây Y, bệnh lý chuyển hóa ở bệnh nhân béo phì nặng hơn không béo phì, còn các rối loạn về “phụ khoa” thì cũng không thua thể không béo. Thời gian bị bệnh càng lâu thì yếu tố huyết ứ càng đóng vai trò quan trọng và nổi bật. Dựa trên quan điểm của Đông Y, chữa tận gốc PCOS là chữa bệnh ở thận, tỳ, can. Nhưng triệu chứng nổi bật, làm bệnh nhân lo lắng lại là biểu hiện của “phụ khoa” và bệnh nhân thường đến với thầy thuốc phụ khoa. Thầy thuốc phụ khoa chỉ bó hẹp trong chuyên khoa nên điều trị không đạt kết quả cao và kết quả tốt không giữ được lâu. Ngày nay, để điều trị PCOS, các thầy thuốc Đông Y có thể dùng thuốc Đông Y đơn thuần, hoặc giống với hầu hết các bệnh, dùng kết hợp thuốc Đông Y và Tây Y (Metformin, Diane-35, Clomiphene, Letrozole...). Tùy nhu cầu của bệnh nhân, nếu cần điều trị vô sinh, phác đồ điều trị chu kỳ theo các giai đoạn của chu kỳ kinh nguyệt thường được áp dụng; nếu không cần sinh con, phác đồ điều trị liên tục được dùng. Để điều trị thể béo phì, Thương Phụ Đạo Đàm thang là bài thuốc điển hình. Để điều trị thể không béo phì, Đan Chi Tiêu Dao tán là bài thuốc điển hình. Có rất nhiều bài thuốc kích thích rụng trứng đạt hiệu quả cao. Nhưng các bạn đừng nóng vội. Trước khi kích trứng, việc cần làm đâu tiên là điều trị những rối loạn về kinh nguyệt, giảm cân và những rỗi loạn chuyển hóa, khí huyết đầy đủ, cơ thể khỏe mạnh đã. Thời gian chuẩn bị này ít nhất là 3-6 tháng. Dưới đây là một bài báo, tôi thấy hay nên dịch giúp bạn đọc: Điều trị vô sinh do hội chứng buồng trứng đa nang bằng y học cổ truyền Đăng ngày 06-07-2020, Biên tập bởi: Holiday Theo các giai đoạn phát triển khác nhau của nang trứng, chu kỳ kinh nguyệt được chia thành bốn giai đoạn: thời kỳ sau kỳ kinh (noãn bào), thời kỳ giữa kỳ kinh (phóng noãn), thời kỳ tiền kinh nguyệt (hoàng thể) và thời kỳ kinh nguyệt: (1) Thời kỳ hậu kinh nguyệt: Huyết biển cạn kiệt, là thời kỳ âm trưởng dương suy giảm. Thích hợp để bổ thận và huyết. Công thức được chọn là Tứ nhị ngũ hợp phương: Thục Địa hoàng 15g, Đương quy 20g, Xuyên khung 10g, Thược Dược15g, Nữ trinh tử 10g, Tảo liên thảo 20g, Cẩu kỷ tử 15g, Thố ty tử 10g, Phúc bồn tử 10g, Tử thạch anh 10g, Đỗ trọng 10g, Cam thảo 3g. (2) Thời kỳ giữa kỳ kinh nguyệt (thời kỳ phóng noãn hay rụng trứng): Đây là thời kỳ chuyển tiếp từ Âm sang Dương. Đồng thời với bổ thận dương, cần bổ sung các loại thuốc hoạt huyết thông kinh lạc: Đương quy 20g, Thục Địa hoàng 10g, Xích Thược 10g, Xuyên khung 10g, Tiên mao 15g, Dâm dương hoắc 20g, Đan sâm 20g, Trạch lan 10g, Tam lâu 10g, Nga truật 10g, Cam thảo 3g. 3) Thời kỳ tiền kinh nguyệt (kỳ hoàng thể): Đây là thời kỳ Dương tăng và Âm suy giảm. Việc điều trị nên tập trung vào việc bổ Dương để phù hợp với những thay đổi sinh lý và thúc đẩy chu kỳ kinh nguyệt bình thường. Bài thuốc: Đương quy 20g, Xuyên khung10g, Xích Thược 15g, Tiên mao 20g, Dâm dương hoắc 20g, Đỗ trọng 10g, Thố ty tử 10g, Cẩu kỷ tử 15g, Đan sâm 20g, Tử Thạch anh 10g, Sinh Cam thảo 3g. (4) Trong thời kỳ hành kinh: Tử cung đầy và máu tràn ra. Phương pháp điều trị cần điều hòa khí huyết để thúc đẩy sự tống xuất máu kinh nguyệt một cách thuận lợi. Dùng Đào Hồng Tứ vật thang gia giảm. Công thức gồm: Đương quy 20g, Xuyên khung 10g, Hồng hoa 10g, Đào nhân 10g, Xích Thược 15g, Ích mẫu thảo 30g, Trạch lan 10g, Tam lâu 10g, Nga truật 10g, Ngưu tất 15g, Sinh Cam thảo 3g. Hiệu quả lâm sàng Trong số 40 bệnh nhân được điều trị, 19 người thụ thai sau 3 chu kỳ kinh nguyệt, 13 người thụ thai sau 4-8 chu kỳ kinh nguyệt, và 6 người khác thụ thai sau khi dùng clomiphene. Hai bệnh nhân không thụ thai. Tỷ lệ mang thai là 95%. Đánh giá kinh nghiệm lâm sàng: Mặc dù y học cổ truyền Trung Quốc không có tên bệnh cho hội chứng buồng trứng đa nang, nhưng các biểu hiện lâm sàng của nó nằm trong phạm vi các bệnh như "chậm kinh", "kinh nguyệt ít", "vô kinh thứ phát", "vô sinh" và "rong kinh" trong y học cổ truyền Trung Quốc. Từ góc độ phì đại đa nang của buồng trứng, nó cũng có thể được phân loại là "khối u ở bụng". Y học cổ truyền Trung Quốc tin rằng thận tích trữ tinh chất, điều chỉnh sự sinh sản và là nền tảng của thể chất bẩm sinh. Khi khí thận dồi dào và tinh chất thận đầy đủ, chức năng sinh sản của thận hoạt động bình thường, cho phép trứng, với vai trò là tinh chất sinh sản, trưởng thành và được phóng thích, từ đó tạo điều kiện cho sự thụ thai. Thiếu tinh chất thận, cản trở sự trưởng thành của trứng, là nguyên nhân gốc rễ của rối loạn rụng trứng. Cho dù là thận dương hư hay thận âm hư, cả hai đều dẫn đến những thay đổi bệnh lý do thiếu hụt và ứ huyết, gây ra sự ứ trệ khí huyết ở kinh Xung và Nhâm, từ đó cản trở sự phóng thích trứng. Quá trình "Khí Thận → Thiên Quý → Xung Nhâm → Tử Cung" trong Y học Cổ truyền Trung Quốc (TCM) tương ứng với lộ trình y học phương Tây "Đồi thị-Tuyến yên-Buồng trứng-Tử Cung". Về mặt lâm sàng, dựa trên sự hiểu biết của TCM về cơ chế kinh nguyệt và các lý thuyết về tạng phủ, khí huyết, kinh mạch Xung Nhâm và Âm Dương, kết hợp với các mô hình thay đổi chức năng buồng trứng trong chu kỳ kinh nguyệt của y học hiện đại, phương pháp này mô phỏng chu kỳ kinh nguyệt của phụ nữ và, dựa trên việc phân loại và điều trị hội chứng, nhằm mục đích điều chỉnh trục sinh sản của hệ thống Thận-Thiên Quý-Xung Nhâm-Tử Cung để đảm bảo chức năng bình thường của nó, từ đó khôi phục sự cân bằng Âm Dương và cân bằng Khí Huyết của cơ thể. Chức năng rụng trứng bình thường: Trong điều trị hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS), việc kích thích rụng trứng là rất quan trọng, và điều hòa kinh nguyệt là nền tảng. Do đó, chỉ kích thích rụng trứng thôi là chưa đủ trong điều trị bệnh này; cần phải kết hợp với điều hòa kinh nguyệt. Về mặt lâm sàng, thuốc được kê đơn theo chu kỳ kinh nguyệt. Sau kỳ kinh nguyệt (giai đoạn noãn bào), trọng tâm là bổ khí thận và dưỡng kinh mạch Xung và Nhâm để thúc đẩy sự phát triển của nang trứng. Trong thời kỳ giữa chu kỳ (giai đoạn rụng trứng), trọng tâm là thúc đẩy lưu thông máu và thông kinh mạch để trứng trưởng thành có thể thoát ra khỏi bề mặt buồng trứng. Trong thời kỳ tiền kinh nguyệt (giai đoạn hoàng thể), nguyên tắc là làm ấm và bổ dương thận để đảm bảo chức năng hoàng thể và tiết progesterone hoạt động bình thường. Trong thời kỳ kinh nguyệt, trọng tâm là thúc đẩy lưu thông máu và điều hòa kinh nguyệt để làm bong niêm mạc tử cung hoại tử, dẫn đến kinh nguyệt. Điều trị chứng thận hư huyết ứ là nguyên tắc cơ bản trong điều trị hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS). Các nghiên cứu dược lý hiện đại đã chỉ ra rằng y học cổ truyền Trung Quốc bổ thận có tác dụng giống như hormone nội tiết và tác dụng điều hòa hai chiều trên trục sinh dục nữ. Việc bổ sung các vị thuốc hoạt huyết vào bài thuốc bổ thận có thể cải thiện hơn nữa lưu thông máu cục bộ ở buồng trứng, tăng lưu lượng máu đến buồng trứng, từ đó thúc đẩy sự phát triển nang trứng, gây rụng trứng và thúc đẩy sự hình thành thể vàng. Vô sinh do hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) là một rối loạn nội tiết sinh sản phụ khoa phổ biến. Điều trị bằng y học cổ truyền Trung Quốc (TCM) thường có tác dụng đa mục tiêu, đa liên kết và đa con đường, có thể đồng thời điều chỉnh các chức năng nội tiết và chuyển hóa bị rối loạn ở bệnh nhân PCOS. Phương pháp này tương đối an toàn và đáng được quảng bá và nghiên cứu thêm. Chúc các bạn khỏe mạnh và có tin vui! BS Lâm Hữu Hòa.